Nieuwe muziek, nieuwe energie - de winnende plichtwerken voor EMJ

Jury

Na 72 edities koppelde het Europees Muziekfestival voor de Jeugd Neerpelt in 2023 een tweejaarlijkse compositiewedstrijd aan de plichtwerken voor de wedstrijd van 2024. Voor deze tweede editie van de wedstrijd bestond de jury uit Luc Anthonis, Sabine Haenebalcke, Eirka Budai, Jan Vuye en Hans Van den Brand. Samen bepaalden zij, door anonieme beoordeling, de plichtwerken voor de internationale jeugd in mei 2026.

Het plichtwerk van de vocale edities

Het plichtwerk voor koren bestaat sinds 1960. De winnende werken maken na de editie van 2026 deel uit van één van de 186 composities die door de jaren ontstonden, een ware rijkdom aan koormuziek van componisten uit Vlaanderen. Tegelijkertijd is het een uitstekend middel om koren binnen dezelfde categorie te beoordelen op hun eigenheid en kwaliteit. In de toelichting bij de compositiewedstrijd lezen we tevens dat het verplichte lied geen hindernissenparcours mag vormen, maar eerder een muzikale uitdaging dient te zijn die aansluit op de belevingswereld van de jongeren, en dat de moeilijkheidsgraad ervan geen belemmering mag vormen om het eigen concertprogramma in te studeren. Het plichtwerk is overigens een typisch gegeven voor de vocale edities in de even jaren. In de oneven instrumentale jaren werkt men niet met plichtwerken omdat de instrumentale constellaties van de groepen té divers zijn. 

De vocale editie herbergt steeds plichtwerken in 8 reeksen:
A1: kinderkoren tot 12 jaar
A2: kinderkoren tot 14 jaar
B: Gelijkstemmige jeugdkoren
C: Gemengde jeugdkoren
D: Wimpelreeks kinderkoren
E: Wimpelreeks gelijkstemmige jeugdkoren
F: Wimpelreeks gemengde jeugdkoren
G: vrije ensembles

Voor de G-reeks kiest de organisatie steeds een volkslied waarvan de koren een zelfgekozen arrangement mogen brengen. Dat is in 2026 het volkslied Schoon lief. Voor de overige 7 reeksen namen 23 composities deel aan de wedstrijd. Voor de B-reeks werd er geen geschikte compositie weerhouden. Daarvoor schreef Hans Helsen een werkje in opdracht van het EMJ.

Zes laureaten, éen opdrachtwerk

De compositiewedstrijd van EMJ voor de plichtwerken van 2026 leverde interessante resultaten op. We zijn erg benieuwd ze in mei te kunnen horen.

Louise Smout - Adventure in the jungle

Louise Smout (°2007) won in 2024 de EMJ-compositiewedstrijd in categorie A1. Dit jaar bevestigt ze opnieuw haar talent. Met een vrolijk swingnummer voor kinderkoor tot 12 jaar laat ze de jonge zangers een dans in de jungle verklanken. Bodypercussie en dierengeluiden zorgen voor extra kleur en speelsheid. Het grootste deel van het werk is eenstemmig, maar een tegenmelodie bij het hoofdthema leidt naar een sprankelende tweestemmige afsluiting.

Mirjam de Wit - Eletelephony

Mirjam de Wit (°1988) nam als kind zelf deel aan het EMJ met het Eindhovens Jeugdkoor dat dankzij een onverwacht sterke prestatie op bezoek mocht gaan naar het Lemmensinstituut. Dat bezoek liet een diepe indruk na en zorgde er jaren later voor dat ze muziekpedagogie ging studeren in dat creatieve huis op de Leuvense heuvel. Het is dan ook bijzonder leuk dat haar werk nu als plichtwerk zal dienen voor de kinderkoren in A2 — de cirkel is rond.

Als tekst koos de Wit Eletelephony van Laura Elizabeth Richards (1850-1943), een humoristische tekst vol woordspelletjes met olifanten, slurfen en telefoons, die kinderen zeker zal bevallen. Zet je meest theatrale zangers maar op de tweede stem: zij spelen de olifanten — terwijl de eerste stem een lichte intro zingt — interfereren, reageren, onderbreken wanneer de bovenstem zijn betoog houdt én krijgen een dramatisch lijntje vooraleer beide stemmen unisono evolueren naar een driestemmige climax, omdat de olifantenslurf in die dekselse belmachine verstrikt raakt.

Hans Helsen - Festival/Festive Chant

Omdat er voor categorie B geen winnaar uit de bus kwam, schreef Hans Helsen (°1989) een compositie in opdracht: Festival/e Chant, een driestemmig, feestelijk werk voor gelijke stemmen, con brio. Helsen zocht een manier om het zangplezier los van taal te ervaren, en dat leidde tot een stuk dat qua stijl sterk leunt bij de Joik, de traditionele muziek van de Samen, een nomadisch volk uit Noorwegen, Finland en Zweden. Dankzij deze link kunnen de uitvoerders bovendien hun eigen vocale tradities toevoegen, indien gewenst.

De structuur van het werk is vastgelegd voor de wedstrijd, zodat iedere groep de maximale podiumtijd respecteert. Tegelijkertijd biedt het stuk ruimte voor creatieve invulling buiten het festival: extra herhalingen zijn mogelijk om meerstemmigheid op te bouwen of een podiumwissel te ondersteunen, en ad libitum percussie zonder toonhoogte kan naar believen worden toegevoegd. Het resultaat belooft een toegankelijke en bruikbare compositie vol energie en speelsheid.

Werner De Bleser - Berceuse presque nègre

De Bleser (°1959) kiest in categorie C voor gemengde jeugdkoren voor een absurde, experimentele Nederlandse tekst van Paul van Ostaijen. Het gedicht vertelt niets concreets; betekenis is ondergeschikt aan de ervaring van taal zelf. Het is een klankgedicht, precies het favoriete type tekst van de componist.

In deze zetting voor SABar wisselt de componist een lyrisch, traag A-deel in 6/8 — typisch slaaplied — af met een vief, ritmisch B-deel, boordevol bodypercussion en wisselende maatsoorten, niet meteen een passage om je kleintje in slaap te wiegen.

De titel van het gedicht, Berceuse presque nègre, voorspelt deze paradox: hij verwijst naar de ritmische, klankrijke inspiratie uit exotische en Afro-Amerikaanse muziek. Belangrijk om te vermelden is dat het n-woord in die tijd minder beladen was; Van Ostaijen bewonderde de Afrikaanse ritmes omwille van hun vrijheid en levendigheid en wilde die sfeer in zijn gedicht weerspiegeld zien.

In dat opzicht tovert de noot van de componist bij de compositie ook een glimlach op ieders gezicht, want hoe levendig zing je dit slaaplied? Als de baby nog niet slaapt, herhaal dan het lied. Hupla, nog een rondje!

Vigdis Hansa Elst - Constructive criticism

Elke podiumartiest, jong of oud, wordt beoordeeld, en een portie constructieve kritiek is essentieel voor zowel zelfvertrouwen als groeipotentieel. Constructive Criticism, het winnende werk in categorie D, zet op vrolijk-ironische wijze uiteen welke herkenbare vormen van kritiek jonge muzikanten tijdens hun opleiding vaak moeten verteren: arrogantie over een compositie, snobbisme over zangtechniek, verwaandheid bij een docent over zijn eigen carrière. De opmerkingen zijn vaak goed bedoeld, maar niet altijd relevant of bruikbaar.

In dit koorwerk mogen de jonge zangers de tekst heerlijk theatraal invullen, terwijl de boodschap voor alle leeftijden geldt. Vigdis Hansa Elst (°1991) moedigt toekomstige muzikanten aan om bij zichzelf te blijven en bij ongevraagd advies het humoristische of absurde ervan te zien. Sferen en tempi wisselen af en leiden tot een bazige doch plechtige conclusie: het is volledig legitiem om van muziek te genieten, op eender welk niveau – voor het plezier of met grote ambities, just enJOY!

Ali Debie - Words

Ali Debie (°1999) studeert compositie aan het conservatorium van Antwerpen en speelt accordeon. In haar creatief werk vervagen de grenzen tussen verschillende kunstdisciplines: ze combineert muziek, beeld, dans en drama. Taal fungeert als een kritisch focuspunt, iets wat ook duidelijk naar voren komt in de compositie die de wimpelreeks voor gelijkstemmig jeugdkoor in categorie E won.

Debie vindt het moeilijk een tekst van een andere schrijver te gebruiken, omdat dat de oorspronkelijke bedoeling van het tekstkunstwerk mogelijk ondermijnt. Daarom schrijft ze meestal haar eigen teksten. Tegelijkertijd is dat ook geen eenvoudige opgave: het betekent dat ze anderen – in dit geval jongeren – woorden of ideeën in de mond legt die oorspronkelijk van de componist zijn, en dus niet van de uitvoerders zelf. Uit die gedachte ontstond een compositie in drie delen op een tekst die nergens over gaat, behalve over die paradox, zoals Debie zelf zegt. Minimalisme is daarin nooit ver weg.

In het eerste deel weerklinken fragmenten van de tekst mysterieus verdeeld over de verschillende stemmen. Let op: het zijn niet zomaar woorden, ze zijn dragers van ideeën, vermomd! In het tweede deel verhoogt het tempo, en volgt de muziek de tekst nauwgezet. Meerdere maatwisselingen dringen zich op, terwijl de spreekstem Don’t want to put words in your mouth slampoetry introduceert in het koorwerk. Alleen de bovenstem beweegt zich melodisch, zij het beperkt. In het derde deel wordt het plezier van het zingen benadrukt: de bovenstemmen klimmen hoger, terwijl de onderstemmen ritmische motieven herhalen, en samen leiden ze uiteindelijk tot een unisono: Please be kind to each other.

Noah Senden - Een nieuwe lente

Voor categorie F, de wimpelreeks voor gemengde jeugdkoren, ontving EMJ maar liefst 10 inzendingen. Een nieuwe lente werd er als winnaar uitgepikt. Uit het gedicht van Herman Gorter gebruikt Noah Senden (°1998) alleen de eerste vier regels. Het Nederlands is niet té moeilijk – benieuwd naar het palet aan internationale ui-klanken – en de tekst wordt bovendien voortdurend herhaald.

De componist zet de volledige eerste vier regels in een traag eerste deel, en gebruikt de eerste twee regels opnieuw voor een snel tweede deel. Een overkoepelend mi-la-si-motief domineert het geheel.

Na het snelle deel verzamelen alle stemmen op een bluesakkoord met blue note, hét symbool van improvisitatie en nieuwe mogelijkheden. Het kondigt meteen een spannend deel van de compositie aan want dan mag een deel van het koor zich van zijn creatiefste kant laten zien. Terwijl de ene helft van het koor naar de trage beginmotieven terugkeert, mag de andere helft het geluid van 'een nieuwe lente' tot leven brengen: Het zachte getjilp van vogels die terugkeren uit hun overwintering, het geritsel van jonge blaadjes en bloesems in de wind, druppels regen die op net ontluikende bloemen vallen, het zachte gezoem van bijen en insecten die ontwaken – misschien zelfs het kabbelende water van smeltende sneeuw en beken – iedere interpretatie zal een nieuwe klankwereld oproepen, in volle lente, tijdens EMJ. Origineel!